Thị trường xi măng : Điểm sáng giữa bức tranh tối

Trong khi nhu cầu tiêu thụ xi măng của Việt Nam tang trưởng chậm, xuất khẩu gặp khá nhiều khó khăn thì nhiều doanh nghiệp vẫn đổ tiền vào xây dựng thêm các dây chuyền sản xuất với công suất hàng triệu tấn mỗi năm. Điều này thực sự có đáng lo ngại.

Giữa tháng 10/2016, thị trường xi măng trong nước đã chính thức đón thêm 2 dự án mới vào vận hành, với công suất lên tới 6,3 triệu tấn, đó là Nhà máy Xi măng Sông Lam tại xã Nghi Lộc (Nghệ An), do Tập đoàn Xi măng The Vissai làm chủ đầu tư, và  Dự án Xi măng Long Sơn tại xã Bỉm Sơn (Thanh Hóa) giai đoạn I, công  suất 2,3, triệu tấn, do Công ty TNHH Long Sơn là chủ đầu tư.

Theo thống kê của Hiệp hội Xi măng Việt Nam, đến năm 2016 tổng công suất thiết kế của ngành xi măng Việt Nam đạt gần 88 triệu tấn/năm. Nếu tính các dự án đang tiến hành đầu tư, dự kiến hoàn thành trong năm 2018, tổng công suất thiết kế toàn ngành lên đến 108 triệu tấn/năm. Thêm nữa, những nhà máy xi măng đã đi vào sản xuất cũng không ngừng đầu tư cải tiến kỹ thuật, công nghệ nên năng lực sản xuất thực tế đến năm 2020 có thể lên đến 120-130 triệu tấn.

Trong khi đó, theo tính toán của Hiệp hội Xi măng Việt Nam, đến năm 2020, tổng sản lượng tiêu thụ xi măng ở Việt Nam mới đạt mức 82 triệu tấn. Điều này đồng nghĩa với việc sẽ còn dư khoảng 30 – 40 triệu tấn xi măng và buộc các doanh nghiệp phải tìm thị trường xuất khẩu mới nếu không muốn sản lượng tồn kho ngày càng tăng.

Tuy nhiên, theo thống kê, xuất khẩu xi măng của Việt Nam từ năm 2014 đến nay liên tục sụt giảm cả về khối lượng lẫn giá trị. Chẳng hạn,  năm 2014, Việt Nam đã xuất khẩu được 20 triệu tấn. Năm 2015 xuất khẩu được 16,2 triệu tấn, giảm 18% so với năm 2014. Và năm 2016 xuất khẩu xi măng và clinker của Việt Nam sẽ thấp hơn năm 2015 khoảng 2%....

Việc xuất khẩu xi măng ngày càng khó khăn do sự cạnh tranh gay gắt từ Trung Quốc, Thái Lan. Riêng đối với Trung Quốc, năm 2014, Trung Quốc thừa tới  700 triệu tấn xi măng; và con số này hiện nay là 600 triệu tấn/năm nên họ tìm cách xuất khẩu ra thị trường khu vực và thế giới với khối lượng lớn, giá xi măng rất thấp, các doanh nghiệp xi măng Việt không thể cạnh tranh...

Còn đối với Thái Lan, là quốc gia có kinh nghiệm lâu năm trong xuất khẩu xi măng với những bạn hàng truyền thống lại có lợi thế cạnh tranh là chất lượng và vận chuyển nhanh nên xi măng Thái Lan chiếm ưu thế hơn hẳn xi măng Việt Nam khiến DN xuất khẩu xi măng của Việt Nam lép vế.

Trong bối cảnh đó, câu hỏi đặt ra là tại sao nhiều doanh nghiệp sản xuất xi măng tiếp tục đổ tiền vào xây dựng thêm các nhà máy. Điều này thực ra không hoàn toàn đáng ngại.

Thứ nhất, khi hai nhà máy nói trên được đưa vào sản xuất, thì khu vực Thanh Hóa, Nghệ An sẽ chứng kiến cuộc đua khốc liệt về tranh giành thị phần giữa các nhà sản xuất trong năm 2017. Nếu không lo tốt đầu ra từ mảng tiêu thụ nội địa đến tìm kiếm các thị trường xuất khẩu, nhất là các dự án công suất lớn, thì cạnh tranh không lành mạnh, phá giá thị trường rất dễ xảy ra. Điều này dẫn đến một viễn cảnh các nhà sản xuất xi măng sẽ không ngừng nâng cao chất lượng sản phẩm, hạ giá thành để cạnh tranh, điều đó sẽ mang lại những lợi ích cho người tiêu dung.

Thứ hai khi xây dựng Nhà máy Xi măng Sông Lam, tập đoàn Vissai đã đầu tư xây dựng Dự án cảng biển Vissai, với 2 khu bến quốc tế và bến nội địa, đảm bảo cho tàu có trọng tải từ 3.000 - 70.000 DWT cập bến, có khả năng đáp ứng nhu cầu vận tải hàng hóa của địa phương và khu vực, đặc biệt là vận chuyển xi măng giao cho đối tác một cách nhanh chóng nhất. Điều này cho thấy các doanh nghiệp xi măng Việt Nam đã sẵn sàng bước vào sân chơi lớn một cách chuyên nghiệp và bài bản nhất

Hi vọng, với những điểm sang kể trên, thị trường xi măng trong những năm tiếp theo sẽ có những thay đổi theo hướng tích cực hơn.